romanés

Romanés er i Norden namn på valakisk romani, språket som blir snakka av folkegruppa rom (sigøynarar), til skilnad frå norsk og svensk romani, som er språket til romanifolket (dei reisande, taterane). Dette sistnemnde språket blir til vanleg berre kalla romani i Noreg og Sverige. Ordet romanés er eigentleg eit adverb som tyder «på rom-vis». Talarene sjølve kallar språket romani šib, «romsk språk».

Faktaboks

uttale:
romanˈés

Slektskap

Romanés høyrer til romani-språka, ei gruppe innanfor den indoariske greina av den indoeuropeiske språkfamilien og er i slekt med hindi og panjabi. Det er vanleg å dele romani-språka inn i fire hovudgrupper: Valakisk (vlax), balkansk, sentral og nordleg romani.

Historie

Romanés – det vil seie valakisk romani – er den varianten av romanispråka som utvikla seg i Valakia i Romania etter at urromani (proto-romani) spreidde seg utover Europa frå Balkan på 1300-talet. Fleirtalet av romane i Valakia levde som slavar fram til 1860. Då slaveriet tok slutt, reiste mange romar til andre delar av Europa, også Noreg. Difor har vi sidan 1860-talet hatt to romanivariantar i Noreg – norsk romani og valakisk romani. Dei som snakkar desse to språka, legg merke til likskapen mellom dei to språka, men skilnadene er samtidig så store – ikkje minst i grammatikk og uttale – at dei må ty til norsk for å føre ein meiningsfull samtale.

Romanés som skriftspråk

Romanés er lite i bruk som skriftspråk, bortsett frå at talarane brukar språket i mellom anna tekstmeldingar på mobiltelefon, men utan ein einsarta eller standardisert ortografi. Språkforskarar har utvikla ei konsekvent rettskriving som blir nytta i grammatikkar, ordbøker og tekstsamlingar. Det viktigaste verket for norsk romanés er boka «The Orange of Love» and Other Stories. The Rom-Gypsy Language in Norway, som Lars Gjerde gav ut i 1994 i samarbeid med Knut Kristiansen.

Offisiell status

I 1998 fekk romanés status som minoritetsspråk i Noreg, ved sida av kvensk og romani, som ei følgje av at Noreg i 1993 ratifiserte Den europeiske pakta om regions- eller minoritetsspråk.

Les mer i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg