nominativ

Nominativ er ein grammatisk kasus som har som hovudfunksjon å skilje subjektet frå objektet i ei setning.

Faktaboks

uttale:
nˈominativ
etymologi:
av latin nomen 'namn’

Den typiske funksjonen til nominativ er å markere kva for ein nomenfrase som er subjekt i ei setning, som vist i denne tyske setninga, som tyder 'mannen gav gjesten kaffien'. Her er nomenfrasen der Mann 'mannen' subjekt:

setningsledd: subjekt verbal indirekte objekt direkte objekt
kasus: nominativ dativ akkusativ
der Mann gab dem Gast den Kaffee
mannen gav gjesten kaffien

At ein nomenfrase har kasusen nominativ, er uttrykt gjennom bøyinga av eitt eller fleire ord i nomenfrasen, eller ved ein grammatisk partikkel. På tysk kjem kasus primært til uttrykt i bundne (bestemte) og ubundne (ubestemte) artiklar. I dømet over ser vi at nominativ står i motsetnad til kasusa dativ, som markerer det indirekte objektet og akkusativ, som markerer det direkte objektet.

I mange andre europeiske språk kjem kasus i større grad til uttrykk på substantiv og adjektiv. Denne setninga viser korleis det kjem til uttrykk på polske substantiv (dette språket har ikkje artiklar):

setningsledd: subjekt verbal indirekte objekt direkte objekt
kasus: nominativ dativ akkusativ
mężczyzna podał gościowi kawę
mannen gav gjesten kaffien

For å uttrykkje 'gjesten gav mannen kaffien' må me gjere 'gjesten' til subjekt og 'mannen' til indirekte objekt – og 'gjesten' står då i nominativ:

setningsledd: subjekt verbal indirekte objekt direkte objekt
kasus: nominativ dativ akkusativ
gość podał mężczyźnie kawę
gjesten gav mannen kaffien

I mange språk er nominativ også kasusen til eit subjektspredikativ, som i dette islandske dømet, som tyder 'maten er kald':

setningsledd: subjekt verbal subjektspredikativ
kasus: nominativ nominativ
maturinn er kaldur
maten er kald

Eit objektspredikativ står derimot i akkusativ, som i dette dømet, som tyder 'mannen åt maten kald', der maten er kald, ikkje mannen:

setningsledd: subjekt verbal objekt objektspredikativ
kasus: nominativ akkusativ akkusativ
maðurinn borðaði matinn kaldan
mannen åt maten kald

Nominativ og språktypologi

Kasusen nominativ finst ikkje i alle kasusspråk. Me skil mellom såkalla nominativ-akkusativ-språk (eller akkusativ-språk) og absolutiv-ergativ-språk (eller ergativ-språk).

I eit nominativ-akkusativ-språk står subjektet i nominativ og objektet i akkusativ, som vist i dei tyske, polske og islandske døma ovanfor.

I eit absolutiv-ergativ-språk finst ikkje kasusa nominativ og akkusativ; sjå ergativ.

Nominativ i norsk

Norrønt hadde eit system med fire kasus, nominativ, akkusativ, dativ og genitiv, slik me framleis finn i moderne islandsk. Dette systemet blei borte i norske for fleire hundre år sidan, og i skriftspråka våre – nynorsk og bokmål – finst det berre nokre restar av kasusbøying. Me skil mellom nominativ og oblik ved ein del pronomen, der oblik kan reknast som eit samanfall av tidlegare akkusativ og dativ:

nynorsk
nominativ eg du han ho det vi/me de/dokker dei
oblik meg deg han ho/henne det oss dykk/dokker dei
bokmål
nominativ jeg du han hun det vi dere de
oblik meg deg han/ham henne det oss dere dem

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg