Hans Henrik Holm

Faktaboks

Hans Henrik Holm
Født
18. januar 1896, Aker (no Oslo)
Død
27. september 1980, Oslo

Hans Henrik Holm. Foto frå 1933. Bilde frå Norsk biografisk leksikon.

Hans Henrik Holm
Av /NTB Scanpix ※.

Artikkelstart

Hans Henrik Holm var ein norsk diktar, språkgranskar og folkelivsgranskar. Med ein litterær produksjon på dialektblanda nynorsk og riksmål utforska han den norske folkesjela og kulturarven.

Hans Henrik Holm var fødd i Oslo. Han studerte jus, norsk og folkeminnevitskap ved Universitetet i Oslo. Han var styremedlem i Norsk Måldyrkingslag. I 1920-åra samla han folkeminne, særleg i Setesdal og Telemark.

Forfattarskapen

Utgivingar

Debuten i 1933 var eit lyrisk epos, Jonsoknatt, illustrert av Frøydis Haavardsholm. Etter dette gav han ut mellom anna Sòga um Gamle-Kari og hennar himil-ferd (1938), Guds gnistrende ildfluer (1941), Vårhelg i Gaukelikleiv (1947) og Fugl Føniks i eplehagen (1948), som er mindre diktverk. I 1949–1951 kom det ruvande trebindsverket Bygdir i solrøyk (I lauvheid um vår, 1949, Folk og fant, 1950, Fjøllsus i dalgrøda, 1951), eit av dei største opparbeidde lyriske verka i vår litteratur.

Hovudverket i Holms diktning er folkeeposet Norsk folkeepos 1–7 (1965–1971). Det første bindet i storverket er ei revidert utgåve av debutboka. Dei andre banda er Yver bygdi ligg Himeriksheim (1966), Stjørnir og vetteljos (1967), Sòga um kapergastane og deira våde-råm (1968), Valdsmakt bland dalbuom (1969), Att-ljód frå skuggeheimen (1970) ogKongsfuglen yver gullfjølli (1971). I 1972 følgde Hard-røynd frå havland og dalsògur, som er ein prosaisk kommentar til eposet.

Motstandsdikt

Under andre verdskrigen skreiv Holm dikt i Heimefronten sitt illegale organ «Norsk Front» og andre hemmelege aviser under pseudonymet «ein uppdøl». Han nytta dette også i diktsamlinga Raudt nordlyse, som vart trykt av Heimefronten våren 1944. To bibliofilutgåver av denne boka kom ut etter frigjeringa i 1945 og 1946. Dei var illustrerte av Frøydis Haavardsholm og Håkon Stenstadvold. I 1950 følgde samlinga Illversrid, illustrert av Hans Gerhard Sørensen, med fleire dikt som hadde sirkulert under krigen.

Motstandsdikta, eller krigsvisene som Holm kalla dei, var rike på ironi, allegoriar og symbol. Dei fekk talande titlar som «Galtar i kålgarden», «Blodvitne» og «Hoggskifte». Diktet «Ei malmfuru», først prenta i 1933 og tonesett av Ludvig Irgens-Jensen ti år seinare, vart populært i motstandsmiljø over heile Noreg.

Norsk folkeepos – eit tverrfagleg prosjekt

Hans Henrik Holm i heimen sin i Oslo rundt 1940.

Folkeminnegransking og intertekstualitet

Holms prosjekt i storverket Norsk folkeepos var inspirert av folkediktinga sitt univers, og var både vitskapleg, didaktisk og lyrisk. På leit etter det han kalla den norske folkesjela undersøkte han samspelet mellom natur, folketradisjonar og språk i bygdesamfunnet. I dette arbeidet synleggjorde han motivvandring og intertekstualitet, altså tekstar som refererer til andre tekstar, på tvers av landegrenser.

Språkgranskaren

Det uvanlege ordtilfanget, med islett av setesdalsdialekt, forklart i systematiske ordlister og kommentarar, var ein viktig del av prosjektet. Holms språk vert ofte kritisert for å vere vanskeleg, men nokre av tekstane hans er like fullt omsette til dansk, nederlandsk, engelsk og tysk. Sjølv gjendikta han nederlandske mellomaldertekstar til norsk saman med Kåre Langvik-Johannessen. Samarbeid med biletkunstnarar resulterte i mange bibliofilutgåver, og komponistar som Arne Dørumsgaard, Klaus Egge og Geirr Tveitt tonesette fleire av Holm sine dikt.

Stipend og heider

Holm fekk statsstipend i kulturgransking frå 1957 og kunstnarløn frå 1961. Diktarverkstaden vart flytta til Setesdalsmuseet og opna 14. mai 1994. Hundreårsjubileet vart feira i Valle i jonsokhelga to år seinare. Holm er gravlagd på Vår Frelsers gravlund.

Les meir i Store norske leksikon

Eksterne lenker

Litteratur

  • Harald og Edvard Beyer: Norsk litteraturhistorie. Oslo 1970
  • Willy Dahl: «Innledning», i Hans Henrik Holm: Trakkferd i fjøllgrendom. Et utvalg fra diktsyklusen Bygdir i Solrøyk, ved Willy Dahl. Oslo 1977
  • Willy Dahl: «Hans Henrik Holm og det nasjonale», i Ånund K. Homme (red.): Hans Henrik Holm 1896–1996. Foredrag omkring 100-årsminnet. Valle kommune 1996
  • Olav Dalgard ofl. (red.): Hans Henrik Holm og det bygdenorske. Dikting og gransking gjennom 25 år. Festskrift. Med bibliografi av Kaare Haukaas. Oslo 1958
  • Ånund K. Homme (red.): Hans Henrik Holm 1896–1996. Foredrag omkring 100-årsminnet. Valle kommune 1996
  • Marie Lindblad Holm: «Hans Henrik Holm slik jeg kjente ham, i alders år», i Ånund K. Homme (red.): Hans Henrik Holm 1896–1996. Foredrag omkring 100-årsminnet. Valle kommune 1996
  • Amund Myhre: «Død og fornying. Religiøst livssyn i Hans Henrik Holms diktning», Kirke og kultur 1958

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg