Åse-Marie Nesse

Faktaboks

Åse-Marie Nesse
Født
29. april 1934, Klepp, Rogaland
Død
13. juli 2001, Oslo

Åse-Marie Nesse var lyrikar, gjendiktar og universitetslærar. Forfattaren veksla mellom nynorsk og bokmål i ein forfattarskap som omfattar om lag 22 diktverk. Ho omsette tysk, engelsk, spansk, nederlandsk, fransk og meksikansk litteratur til norsk. Hovudverket av gjendiktingane er Goethes Faust.

Av /Samlaget.

Artikkelstart

Åse-Marie Nesse var lyrikar, gjendiktar og universitetslærar. Ho var ein kjend omsetjar og gjendiktar då ho debuterte som lyrikar i 1970. Nesse var ein lærd og engasjert formidlar av klassisk europeisk danning og litteratur frå andre kulturar.

Nesse var fødd i KleppJæren. Ho tok examen artium ved Rogaland offentlige landsgymnas på Bryne i 1952 og lærareksamen ved Oslo lærerskole i 1955. I 1963 blei ho cand.philol. med hovudfag i tysk ved Universitetet i Oslo. Ho arbeidde som lærar og adjunkt mellom studieperiodane, og frå 1963 til 2000 var ho universitetslektor, seinare førsteamanuensis, ved Germanistisk institutt ved Universitetet i Oslo.

Nesse var formann i Norsk PEN i mange år. Ho var medlem av Norsk kulturråd og medlem av Det litterære råd i Den norske Forfatterforening 1976–1981.

Nesse debuterte som lyrikar i 1970 med diktsamlinga Av hav er du komen. Forfattaren veksla mellom nynorsk og bokmål i ein forfattarskap som omfattar om lag 22 diktverk. Dikt i samling kom ut i 1999 (Samlaget). Hovudverket av gjendiktingane er Johann Wolfgang von Goethes FaustFaust I (1993) og Faust II (1999).

Nesse fekk ei rad prisar, mellom dei Bastianprisen i 1967, Den tyske æresordenen Bundesverdienstkreuz i 1993, Doblougprisen og Nynorsk litteraturpris, begge i 1999. Ho blei riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 2001. I 1999 var ho festspeldiktar ved Dei nynorske festspela.

Goethe til norsk

Nesse omsette tysk, engelsk, spansk, nederlandsk, fransk og meksikansk litteratur til norsk. Gjendiktinga av Goethes Faust til moderne nynorsk er filologisk presis og tru mot originalen, også i metrikken, og gjord med stor formsans og rik ordfantasi.

Dei viktigaste språkområda hennar var tysk og latinamerikansk. Frå tysk omsette ho mellom anna Nelly Sachs og Else Lasker-Schüler, og ho gav ut antologien Over alle tindar. Tysk lyrikkantologi (1990). Av latinamerikanske forfattarar omsette ho Carlos Fuentes, Pablo Neruda og Octavio Paz. Antologien Maisguden lyser i natta. Meksikanske dikt kom i 1971.

Klassisk poesi

Dikta i debutsamlinga Av hav er du komen (1970) er prega av referansar til verdslitteraturen – til Homer, meksikansk litteratur og fransk mellomalderlitteratur. I den neste samlinga, Til ord skal du bli (1973), gir ho litterære portrett av ei rekkje av dei store i europeisk litteratur, frå Sapfo og Homer til Franz Kafka og Pablo Neruda, og av norske diktarar som Henrik Wergeland, Arne Garborg og Knut Hamsun. Særleg kjent er diktet «Camilla Collett».

Nesse skreiv dikt i både frie og bundne former, og ho nytta gjerne klassiske strofeformer som mønster, til dømes sonetten, balladen og folkevisa.

I diktsamlinga Solstein (1976) går ho, i frie vers, tilbake til gamle mytar og livsformer i Mexico og dreg linene fram til dagens menneske. Ho leitar fram det menneskelege og tidlause i det eksotiske og framande.

Publikumskjær lyrikar

Nesse blei for alvor ein publikumskjær lyrikar med diktsamlinga Vinterhuset (1981), som er dedisert «Til far og mor». Dikta handlar om heim og barndom på Jæren og først og fremst forholdet til foreldra i den siste livsfasen, då dei var på sjukeheimen. Poeten skriv innlevande og perspektivrikt om institusjonar for gamle og om det mentale livsrommet hos menneske som snart skal døy.

Stor publikumsappell hadde også dei siste diktsamlingane, For bare livet (1997) og Den tredje porten (2000), der Nesse skildrar kampen mot eigen sjukdom. Ho døydde av kreft i 2001. Dette er tankevekkjande tekstar med ein optimistisk grunntone, der diktaren hentar styrke og kraft i mytologi, kunst og i sjølve skrivinga. Mellom cellegiftkurane gjendikta ho dessutan førti dikt av Goethe, utgitt i Mitt hjarta slo (1999).

Jærdiktar

Nesse budde i Oslo mesteparten av livet, men vende stadig tilbake til Jæren og jærlandskapet, både i livet og i diktinga. Hytta på Jæren var skrivestove om somrane, og her skreiv ho mange av dikta.

I 2007 blei ho heidra med minnesmerket «Ein plass for poesi» ved Klepp kyrkje, ein skulptur laga av Marit Lyckander, der folk kan gå inn og setja seg og sjå ut over havet.

Åse-Marie Nesse var ein svært god opplesar av eigne og andre sine dikt og ein elska formidlar av tysk litteratur ved Universitetet i Oslo.

Les meir i Store norske leksikon

Eksterne lenker

Litteratur

  • Sigrid Bø Grønstøl: «Vestlandslitteraturen», i Knut Helle o.fl. (red.): Vestlandets historie. bd. 3: Kultur. Bergen 2006
  • Øystein Rottem: Norges litteraturhistorie, bd. 7: Inn i medietidsalderen 1965–1980. Oslo 1997
  • Vedlegg til Dag og tid, nr. 36, 9. sept. 1999 (24 s.)

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg