Myllarguten

Faktaboks

Myllarguten

Torgeir eller Tarjei Augundsson, også kalt Myllaren, Møllaren, Myllarungen og Stormylnaren

Født
3. mai 1799, Sauherad
Død
21. november 1872, Rauland

Torgeir Augundsson fotografert i 1858

.
Lisens: Begrenset gjenbruk

Artikkelstart

Myllarguten er ein av Noregs mest kjende hardingfelespelarar gjennom tidene. Hans eigentlege namn var Torgeir eller Tarjei Augundsson. I 1849 vart han den første spelemannen som gav ein konsert frå ei offentleg scene då han spelte i Frimurerlogen i Oslo. I Vest-Telemark lev det framleis ein sterk slåttetradisjon etter han.

Læreår

Augundsson vart truleg fødd i Sauherad i Telemark i 1801. Frå åtte-årsalderen av byrja han å spele i bryllaup. Han lærte slåttespill av fleire av dei fremste spelemennene i Telemark på denne tida, spesielt Øystein Langedrag frå Seljord og Jon Kjos (Kvammen, Vestafæ) frå Åmotsdal. Seinare lærte han òg mykje av spelemenn frå Hardanger og Voss, som Nils Rekve og Per Bulko, og dessutan telemarkingane Håvard Gibøen frå Møsstrond og Knut Lurås frå Tinn. Augundsson vart snart vide kjent som mesterspelemann.

Han fekk ei rekkje speleoppdrag både på Vestlandet og i mange austlandsbygder. I 1831, under ei av reisene til Vestlandet, vart han kjend med Ole Bull. Han vart invitert til å besøkje Bull og opptre saman med han på heimstaden Valestrand på Osterøy. Kontakten med Ole Bull førte mellom anna til at han moderniserte spelet sitt, spesielt tonaliteten.

Konsertspelemannen

I 1849 arrangerte Ole Bull ein stor konsert med Augundsson i Frimurerlogens store festivitetslokale i Christiania, for å vise publikummet i hovudstaden kva norsk folkekunst og særleg hardingfelespelet frå Telemark var verd. Dei fleste frå kultureliten var til stades, og konserten vart ein formidabel suksess med ei rekkje begeistra meldingar.

Dei neste fjorten åra reiste Augundsson rundt og gav konsertar over heile Sør-Noreg, og dessutan i København og Göteborg i 1862–1863. Den siste konsertferda gjekk til Christiania i 1864, og etter dette spelte han berre i Telemark og i dei nærliggjande områda.

For konsertinntektene kjøpte han seg i 1852 ein gard i Rauland. Han var likevel ein dårleg gardbrukar og måtte gå frå garden igjen i 1865. Han døydde i ytste fattigdom i Rauland i 1872 av tuberkulose.

Betydning

Myllarguten har ein heilt sentral plass i historia til hardingfelemusikken. Han bygde ut slåttane til eit større format og brukte dobbeltgrep og ornamentikk i større utstrekking enn før. Dette hang mykje saman med at han som konsertspelemann hadde behov for eit anna repertoar enn dei kortare og ofte navnløse slåttane som ein vanlegvis brukte til det tradisjonelle dansespelet. I tillegg gjekk han langt i retning av å erstatte den eldre tonaliteten i slåttane med durtonalitet. Han har såleis fått ord på seg for å ha forma om telemarkspelet til dagen form.

Arven etter Myllarguten

Myllarguten sitt tippoldebarn Tarjei Romtveit og tipp-tippoldebarnet Øystein Romtveit er blant spelemennene i Vest-Telemark som har ført Myllarspelet vidare. I tillegg tok sonen Torgeir Torgeirson opp arven etter faren og reiste rundt i landet i fleire år som konsertspelemann.

Fleire slåttar er spesielt knytt til Augundsson sitt namn, til dømes Myllargutens bruremarsj, Siklebekken, Tjugedalarslåtten, Fossegrimen, Kjerringi på Tinn og Myllarguten minne. Fleire av slåttane etter Augundsson er skrive ned på notar og publisert. Tsjekkaren Carl Schart, som kom til Noreg i 1830, gav i 1865 ut ei samling slåttar med tittelen VIII norske Slaatter for Hardangerfele. Nedskrevet etter Myllargutens Diktat. I 1924 gav sonen Torgeir Torgeirson ut ein serie slåttehefter kalla Møllarguttens Slaatter.

Eit monument over Myllarguten, utført av Hans Holmen, vart avduka på Nordagutu jernbanestasjon i 1940. Eit anna, utført av Dyre Vaa, vart avduka i Arabygdi i Rauland i 1969. Myllarguten sin heim Kåsi i Arabygdi er i kommunen sitt eige og blir mellom anna brukt til oppføringane av Myllargutspelet.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer (1)

skrev Ole Bjørn Darrud

Hei,det er en rekke publikasjoner vedr. Møllargutens fødsel og opphav. De fleste av disse er basert på en eller annen av de mange muntlige tradisjone i Midt-telemark. Disse tradisjonene er fortsatt levende og til dels motstridende.Jeg er slektsforsker og har med utgangspunkt i kun samtidige skriftlige kilder kommet til følgende konklusjoner: Torgeir Augunson er sannsynligvis født i slutten av oktober 1801, etter foreldrenes vigsel 8. oktober 1801. Han er med knapp margin født innenfor ekteskap. Ved dåpen 1. november 1801 bor foreldrene på en plass under Ryntveit i Sauherad. Dette er sannsynligvis plassen Kåsa.Hans far er Augun Torgeirson (1769 - 1842) fra Sauarmoen under vestre Sauar i Sauherad. Hans mor er Gunhild Sigurdsdatter, men det er uklart hvor hun kommer fra. Mora dør i 1813, 39 år gammel.Alt dette kan dokumenteres med samtidige skriftlige kilder.Disse konklusjonene med tilhørende kildedrøfting ble presentert på et åpent møte i regi av Sauherad Historielag 18.11. i år.Et sammendrag av presentasjonen er lagt ut på Historielagets web-side. Her ligger også en kort vurdering av de til nå mest omtalte/publiserte teoriene omkring Møllarguten.En lenger og slektsforkningsbasert artikkel vil komme på nyåret i "Genealogen". Genealogen er Norsk Slektshistorisk Forenings medlemsblad. Dersom det er ønskelig at SNL benytter dokumenterte konklusjoner istedet for muntlige tradisjoner, bør enkelte deler av omtalen av denne spillemannen endres.MvhOle Bjørn

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg