næringspyramide

Næringskjede (teikning, næringspyramide)

Næringspyramiden viser at 90 % av energien går tapt på kvart trofiske nivå i ei næringskjede. Ein får altså relativt sett langt meir energi ved å eta ein organisme frå eit lågt trofisk nivå enn ein organisme frå eit høgt trofisk nivå.

Av /Store norske leksikon ※.

Artikkelstart

Næringspyramide er ei skjematisk framstilling av kor mykje energi som er tilgjengeleg på dei ulike trofiske nivåa i ei næringskjede.

Faktaboks

Uttale
nˈæringspyramˈide

Organiske og uorganiske stoff vandrar gjennom næringskjedene, og via nedbrytarane blir stoffa igjen tilgjengelege for produsentane.

Energi går tapt for kvart ledd i næringskjeda. Det gjer at berre ein brøkdel av det som blir produsert, når heilt opp til ein sekundær- eller tertiærkonsument. Ikkje alt som blir produsert, blir ete og dimed teke opp i neste ledd. Og ikkje alt som blir ete, blir utnytta av konsumenten, ettersom ufordøydde restar blir skilde ut som avføring (ekskrement) for så å førast tilbake til nedbrytarane. Av det som blir utnytta, blir brukt mykje til anding, og det blir difor ikkje lagra som kroppsmasse som kan utnyttast av neste ledd i næringskjeda.

Grovt sett kan ein seia at for kvart ledd i næringskjeda eller næringsnettet går om lag 90 prosent av energien «tapt». Det betyr at 1000 kilo planteplankton kan gi omtrent 100 kilo raudåte, som kan gi 10 kilo kril, som kan gi 1 kilo lodde, som igjen kan gi 0,1 kilo torsk.

Om ein reknar i biomasse, får ein difor ein næringspyramide som er breiast nedst (produsentane) og smal øvst (toppredatorar). Dette set ei øvre grense for kor lange næringskjeder kan vera. Dei fleste næringskjeder er likevel kortare enn det som hadde vore mogleg ut frå eit energisynspunkt (3–4 ledd).

Energitapet oppover i næringskjeda betyr også at det frå eit energisynspunkt er mest rasjonelt å skaffe seg mat lengst mogleg ned i næringspyramiden, til dømes ved å eta fisken direkte i staden for å kverne han opp til dyrefôr. Frå dømet ovanfor kan vi seia at ein får meir igjen for å eta 1 kilo lodde enn 0,1 kilo torsk.

Opphoping av miljøgifter

Ein annan konsekvens av korleis næringspyramiden fungerer, er at konsentrasjonar av stoff som ikkje blir brotne ned i eller skilde ut av organismen (til dømes tungmetall og andre miljøgifter), vil auke oppover i næringskjeda. Sidan organismar høgt oppe i næringskjeda må innta mange gonger si eiga vekt for å få nok energi, vil slike stoff samle seg opp (akkumulere) i desse organismane. Konsentrasjonane kan då bli så høge at det blir skadeleg.

Til dømes har det vorte påvist høge konsentrasjonar av ulike miljøgifter hos isbjørn, som er ein toppredator i den marine næringskjeda i Arktis. Konsentrasjonen av miljøgifter i isbjørn har negative konsekvensar for hormon-, vitamin-, enzym- og immunsystemet til isbjørnane.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg