Austblokka, Østblokken, er eit omgrep frå den kalde krigens dagar, som vart brukt om Sovjetunionen og landa i Aust-Europa som var kontrollerte av Sovjetunionen. Uttrykket Austblokka, og motstykket Vestblokka,  oppstod som følgje av den todelinga av Europa som utvikla seg etter andre verdskrigen.

Sovjetunionen festa meir og meir grepet om dei austeuropeiske statane, som alle fekk eit kommunistisk styresett og stod tidleg fram som ei konsolidert blokk saman med den kommunistiske supermakta.

Omgrepet Austblokka vart brukt i norske aviser så tidleg som i 1946.

Sentralt i prosessen fram mot blokkdanninga i Europa stod den gradvise delinga av Tyskland, som enda opp i to statar i 1949; Aust-Tyskland og Vest-Tyskland. Samme året vart NATO etablert, og i 1955 kom det austlege motstykket Warszawapakta.  

Dette var det militærpolitiske uttrykket for blokkdanninga, og Austblokka vart nå meir eller mindre brukt synonymt om dei landa som var med i Warszawapakta.

Under den kalde krigen vart uttrykket den kommunistiske blokka også brukt om kommunistiske land utanfor Europa, som var alliert med Sovjetunionen, først og fremst Kina etter revolusjonen i 1949. Men den vestlege førestillinga om ei massiv kommunistisk blokk vart sprengd då det store skismaet mellom dei to kommunistiske stormaktene vart synleg ved inngangen til 1960-talet.

I utgangspunktet vart også Jugoslavia og Albania rekna med til Austblokka, men det mista meining då Jugoslavia braut med Sovjetunionen på slutten av 1940-talet, og seinare også Albania, som orienterte seg mot Kina etter brotet med Sovjetunionen. På slutten av 1960-talet byrja Romania å føra ein sjølvstendig politikk.

Etter Josef Stalins død i 1953 vart det eit lettare klima internasjonalt og internt i austblokka, med tendensar til liberalisering. Men Sovjetunionen sette klare grenser for kor langt dei austeuropeiske landa kunne frigjera seg, noko som vart demonstrert ved invasjonane i Ungarn i 1956 og Tsjekkoslovakia i 1968.

Den skarpe todelinga i Europa vart noko neddempa etter gjennomslaget for forbundskanslar Willy Brandts austpolitikk ved inngangen til 1970-talet, då dei tyske statane gjensidig anerkjende kvarande.

Men det var frå 1989 at austblokka heilt opphøyrde, først ved at Polen og Ungarn markerte sjølvstende, så ved Berlinmurens fall i november, deretter ved at alle statane i Aust-Europa kvitta seg med sine kommunistiske regime i løpet av 1990. Warszawa-pakta vart formelt oppløyst 1. juli 1991 og Sovjetunionen gjekk i oppløysing i desember 1991.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål om eller kommentarer til artikkelen?

Kommentaren din vil bli publisert under artikkelen, og fagansvarlig eller redaktør vil svare når de har mulighet.

Du må være logget inn for å kommentere.