Fuzuli var ein tyrkisk diktar som levde i Mesopotamia på 1500-talet, mest kjent for sin azerbajdsjansktyrkiske versjon av versromansen Lajla og Madsjnun, eit verk som er blitt tolka som ei forteljing om korleis mennesket (Madsjnun)  vert dratt mot den guddommelege venleiken (Lajla). Diktverket byggjer på Nizami Ganjawis persiske verjson frå 1192, og Fuzulis azerbajdsjansktyrkiske versjon er blitt omsett til engelsk av Sofi Huri.

Fuzuli er eit pseudonym som diktaren sjølv valde, og det tyder overmodig. Eigentleg heitte han Mehmed bin Sulayman. Han var godt skolert, og dikta på azerbajdsjansk tyrkisk, persisk og arabisk. Han kjende også godt til den tyrkiske diktinga på osmansktyrkisk og tsjagataiisk.

Fuzuli var fødd av tyrkisk slekt i området. Han tilhøyrde tolvarretninga innan sjiaislam, den same som sjah Ismail 1 gjorde til statsreligion i Iran. Som ung gjorde Fuzuli teneste ved Alis mausoleum i Najaf, som sjah Ismail restaurerte etter at han tok over makta i 1501. Det kan ha vore omtrent på denne tida at Fuzuli skreiv Beng u Bade, 'Dopen og vinen', som mange meiner samanliknar den osmanske sultanen Selim 1 med sjah Ismail, som på den tida låg i strid med kvarandre. Sjah Ismail er i så fall vinen og den som kjem best ut av samanlikninga, men diktet nemner ingen av herskarane direkte.

Fuzuli budde og arbeidde tidvis også i Bagdad og Karbala. Etter at området i 1534 fall inn under den osmanske trona, vart Fuzuli verande i landet. Han skreiv hyllingsdikt til guvernørane i Bagdad og sende dikt til sultan Süleyman den store. Ofte klagar Fuzuli over manglande merksemd og den elendige situasjonen for diktarar i samtida. Dette er blitt tolka som eit utslag av at han sjølv aldri vart patronisert, men heng også saman med det sterke historiske medvitet hans. Sjølv om han etter den osmanske maktovertakinga let vere med dei innleiande ovasjonane til Ali som fanst med i Beng u Bade, ber også diktinga hans frå tida under det osmanske sunnistyret preg av sjiittisk lære og mystikk.

I 1556 døydde Fuzuli i ein epidemi som ramma Karbala, der han budde då. I nærleiken av Husayn ibn Alis mausoleum i Karbala stod det fram til 1984 eit gravmæle over diktaren. Gravmælet vart då jamna med jorda i samband med utbygginga av ein motorveg, men Fuzulis kiste skal ha blitt teken vare på og overført til Husayns mausoleum.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål om artikkelen? Skriv her, så får du svar fra fagansvarlig eller redaktør.

Du må være logget inn for å kommentere.