Tell el-Amarna (eller berre Amarna) er det moderne namnet  på eit omfattande arkeologisk område som primært er restane etter byen Akhetaten  (som betyr Aten i horisonten), som for ein kort periode var Egypt sin hovudstad. Byen vart bygd, men også fråflytta i løpet av kring femten år i siste halvdel av det attende dynastiet, det vil sei i tidsrommet 1347 til 1332 fvt., under det nye riket.

Tell el-Amarna ligg i ørkenen nær den austlege elvebredda av Nilen i provinsen el-Minja, omtrent midt mellom moderne Kairo og Luxor (under det nye riket mellom Memfis og Teben). Kongen Akhenaten  (også kjent som Amenhotep IV) valte denne staden på grunn av ei politisk strategisk plassering, men også særskilde formasjonar i landskapet. Desse formasjonane var sentrale i dyrkinga av solskiva, guden Aten, som Akhenaten fremma til statsgud på kostnad av dei mange andre gudane. Fleire forskarar hevdar Akhenaten sitt religiøse ’eksperiment’ er det som seinare danna grobotn for monoteisme.

Byen var spreidd utover store delar av ørkensletta mellom Nilen og høgørkenen. Det er estimert at så mange som 20-30 000 menneske, beståande av byråkrati, soldatar, folk som var involvert i produksjon, og diverse tenestemenn og -kvinner, som alle følgde det kongelige hoff, budde i byen. Befolkningstettheten var særlig stor kring dei store palassområda, men ein har også funne spor etter fleire mindre arbeidarlandsbyar på sletta mellom byen og høgørkenen.

Det som i dag gjer denne byen unik, er at store delar av byen ligg lett tilgjengelig under berre eit tynt lag av sand og grus, og på grunn av dei gode konserverande eigenskapane i den egyptiske ørkenen, er denne byen ein av dei best bevarte og såleis ei av dei viktigaste kjeldene til kunnskap om arkitektur, by og bustadbygging, sosiale strukturar, dagleg liv, religion osv. i Det gamle Egypt.

Dei første dokumenterte arkeologiske utgravingane i Tell el-Amarna fann stad i 1892. Trass avbrekk, fortsette desse utgravingane fram til 1936. På dette tidspunktet hadde ein kartlagt mesteparten av palass-, tempel- og administrasjonsstrukturar, samt kring halvparten av bustadområda, og eit av dei viktigaste funna er det ein reknar for å vera 'statsarkivet'. Her kunne ein blant anna avdekke kileskriftstavler med kommunikasjon med Lilleasias fyrstar (utgitt og fortolket 1910–15 av den norske assyriolog Jørgen Alexander Knudtzon).

Arkeologiske utgravingar tok til igjen frå 1977, og har pågått sidan i regi av Egypt Exploration Society.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål til artikkelen? Skriv her, så får du svar fra fagansvarlig eller redaktør.

Du må være logget inn for å kommentere.