perfektum (grammatikk)

Artikkelstart

Perfektum blir brukt på ulik måte i tradisjonell og moderne grammatikk.

Faktaboks

Uttale
pˈerfektum
Etymologi

av latin perfectum 'fullført'

Perfektum i moderne grammatikk

I moderne grammatikk blir perfektum brukt om ein verbkonstruksjon som uttrykkjer at ei handling har resultat eller aktualitet på eit seinare tidspunkt. På norsk blir perfektum uttrykt med hjelpeverba ha eller vere pluss perfektum partisipp– som i desse eksempla:

  1. Knut har mista kniven sin.
  2. Marianne er komen heim.
  3. Knut hadde mista kniven sin.
  4. Marianne var komen heim.

I setning 1 mista Knut kniven sin på eit tidspunkt i fortida, og på eit seinare tidspunkt, som er lik notida (då setninga blir ytra), er kniven framleis borte. I setning 2 kom Marianne heim på eit tidspunkt i fortida, og på eit seinare tidspunkt, som er lik notida, er ho framleis heime. Meir formelt kan dette framstillast slik:

  • Hendingstidspunkt: Knut mistar kniven sin. || Marianne kjem heim.
  • Referansetidspunkt: Kniven er framleis borte. || Marianne er framleis heime.
  • Ytringstidspunktet: Setninga Knut har mista kniven sin blir ytra. || Setninga Marianne er komen heim blir ytra.
  • Referansetidspunkt samtidig med ytringstidspunkt.

I setning 3 mista Knut kniven sin på eit tidspunkt i fortida, og på eit seinare tidspunkt, som er før notida, var kniven framleis borte. I setning 4 kom Eli heim på eit tidspunkt i fortida, og på eit seinare tidspunkt, som er før notida, er ho framleis heime. Her blir framstillinga slik:

  • Hendingstidspunkt: Knut mistar kniven. || Marianne kjem heim.
  • Referansetidspunkt: Kniven er framleis borte. || Marianne er framleis heime.
  • Ytringstidspunktet: Setninga Knut hadde mista kniven sin blir ytra. || Setninga Marianne var komen heim blir ytra.
  • Referansetidspunkt før ytringstidspunkt.

Verbformene i setning 1a og 1b blir kalt presens perfektum og verbformene i setning 2a og 2b blir kalt preteritum perfektum:

  1. Presens perfektum: har mista, er komen
  2. Preteritum perfektum: hadde mista, var komen

Perfektum står i motsetnad til imperfektum, som blir brukt om verbformer som ikkje uttrykkjer resultat eller aktualitet på eit seinare tidspunkt:

  1. Presens imperfektum: mistar, kjem
  2. Preteritum imperfektum: mista, kom

Når vi til dømes seier Knut mista kniven sin, fortel vi berre om noko som hende i fortida, og seier ingenting om korleis det seinare gjekk – om kniven framleis er borte eller er komen til rette.

Perfektum i tradisjonell grammatikk

I tradisjonell nordisk og tysk grammatikk – med røter i gresk og latinsk grammatikk i antikken – blir perfektum brukt om det som i moderne grammatikk heiter presens perfektum, mens pluskvamperfektum blir brukt om det som i moderne grammatikk heiter preteritum perfektum:

eksempel moderne grammatikk tradisjonell grammatikk
har mista, er komen presens perfektum perfektum
hadde mista, var komen preteritum perfektum pluskvamperfektum

Tradisjonell bruk av termen perfektum er overteken frå latinsk grammatikk, der perfectum uttrykte det same som presens perfektum eller preteritum perfektiv i moderne grammatikk:

  1. perdidi spem 'eg har mista (perdidi) håpet (spem)' (presens perfektum)
  2. veni, vidi, vici 'eg kom, eg såg, eg vann' (preteritum perfektiv)

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg