infinitiv (grammatikk)

Artikkelstart

Infinitiv er den einaste bøyingsforma av eit verb som kan ha infinitivsmerket å framfor seg, for eksempel å svømme.

Faktaboks

Uttale
infˈinitiv
Etymologi
latin (modus) infinitivus ‘ubestemt måte’, det vil seie utan personendingar

Infinitivsmerke finst stort sett berre i germanske språk, så forklaringa ovanfor fungerer ikkje for alle språk. Ei meir generell forklaring som ikkje tek utgangspunkt i norsk, kan formulerast slik:

  1. Infinitiv er ei infinitt bøyingsform som skil seg frå andre bøyingsformer av verbet ved å ikkje vere bøygd i tempus (tid) eller modus.
  2. Infinitiv er den substantiviske bøyingsforma av verbet: Infinitiven kan ha funksjonane til eit substantiv i ei setning, ved å vere subjekt, objekt, predikativ eller utfylling for preposisjon.
  3. Infinitiv skil seg frå verbalsubstantiv ved å kunne ta objekt og/eller predikativ.

Eksempler:

  • Infinitiv som subjekt: Å svømme er fin trening.
  • Infinitiv som objekt: Eg likar å svømme.
  • Infinitiv som predkativ: Min favoritthobby er å svømme.
  • Infinitiv som utfylling til preposisjon: Han gleder seg til å svømme igjen.
  • Infinitiv med (direkte) objekt: Eg likar å spele ludo.
  • Infinitiv med indirekte og direkte objekt: Eg likar å gje kona mi ein klem.
  • Infinitiv med predikativ: Eg likar å vere lærar.

Det er vanleg å bruke infinitiven som oppslagsform i ei ordbok, men i latinske ordbøker brukar ein 1. person eintal, presens, indikativ: nato 'eg svømmer', i staden for infinitiv nare '(å) svømme'.

Gresk og fleire andre språk på Balkan – som albansk, bulgarsk, romanes – manglar infinitiv, trass i at verbet har ei omfattande bøying. Det same gjeld for semittiske språk, til dømes arabisk, maltesisk, hebraisk og amharisk. I språk der verbet ikkje blir bøygt, finst det inga form som kan kallast infinitiv.

Infinitiv som «den ubøygde forma av verbet»

Ein støyter ofte på ein definisjon av infinitiv som «den ubøygde forma av verbet». Denne definisjonen har truleg oppstått som ei feilaktig formulering frå latinsk grammatikk. Den latinske infinitiven kan nemleg definerast som den einaste infinitte forma som manglar deklinasjon.

Den norske infinitiven er ikkje «ubøygd». Som dei fleste andre bøyingsformer har han eit eige bøyingssuffiks, -e (nynorsk også -a):

  1. Viss stamma endar på konsonant eller ein diftong, har infinitiven alltid dette suffikset: svømme, kaste, bite, pløye, sneie
  2. Viss stamma endar på vokal (monoftong), har infinitiven dette suffikset viss preteritum endar på -a (bokmål også -et): true (preteritum trua), loe (preteritum loa).

Infinitivsuffikset manglar ved nokre av verba med ei stamme som endar på vokal:

  1. Viss stamma endar på vokal, har infinitiven ikkje noko suffiks viss preteritum endar på -dde: tru (preteritum trudd), sko (preteritum skodde), fri (preteritum fridde)
  2. Viss stamma endar på vokal, har infinitiven ikkje noko suffiks viss verbet er sterkt: bli (preteritum blei), ta (preteritum tok), gje/gi (preteritum gav).

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg