Vang

Faktaboks

Landareal
1 311 km²
Innbyggertall
1 610
Administrasjonssenter
Vang (Grindaheim)
Fylke
Innlandet (fra 01.01.2010, tidligere Oppland)
Innbyggernavn
vangsgjelding
Målform
nynorsk
Kommunenummer
3454 (fra 01.01.2020, tidligere 0545)
Høyeste fjell
Vestre Kalvehøgdi (2208 moh.)

Vang. Vangsmjøsa og fjellet Grindane sett fra Hensåsen. Bildet er hentet fra papirleksikonet Store norske leksikon, utgitt 2005-2007.

Av /KF-arkiv ※.
Lisens: Gjengitt med tillatelse
Av /Store norske leksikon ※.
Lisens: Gjengitt med tillatelse

Vang, kommune i Oppland fylke, omfattar Begnavassdraget øvst i Valdres med fjelltraktene på begge sider, grensar til Sogn og Fjordane fylke (Filefjell) i vest og Hemsedal i sør, og omfattar søndre delen av Jotunheimen med Bygdin og Tyin i nord.

Natur

Geologisk høyrer det meste av Vang til Jotunheimens skyvedekke, med grunnfjell og fyllitt i enkelte dalføre. Vang er ei typisk fjellbygd, nesten 90 prosent av arealet ligg høgare enn 900 meter over havet. Høgast er fjella nord for Bygdin, med Urdanostinden (2157 meter over havet), Langedalstinden (2206 meter over havet) og Vestre Kalvehøgde (sjå Kalvehøgdene, 2208 meter over havet) på grensa mot Luster/Årdal, Lom og Vågå.

Busetnad

Busettinga ligg langs Begna og Vangsmjøse. Kommunen har ingen tettstader. Ved sørenden av Vangsmjøse ligg administrasjonssenteret Vang (Grindaheim). Folketalet minka noko i 1990-åra og på begynnelsen av 2000-tallet, men har lege stabilt i siste tiårsperioden (2007–2016).

Næringsliv

Vang er ein utprega jordbrukskommune. Gjennomsnittleg bruksstorleik er den minste blant fylkets kommunar, og hovudvekta er lagt på grasproduksjon som fôr til storfe og småfe. I Ryfoss på grensa til Vestre Slidre er det noko industri, blant anna sagbruk og betongvarefabrikk og eit mindre butikksenter.

Turismen er viktig for kommunen; ein finn fleire høgfjellshotell og andre turistanlegg ved Bygdin og Tyin og langs hovuddalane, eit mindre alpinanlegg ved Tyinkrysset på austsida av Filefjell, for øvrig mange mindre anlegg elles i kommunen.

Vang er ein relativt liten kraftkommune, med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 236 gigawattimar (GWh) per 2016. Det er fire kraftverk i kommunen, største fallhøgda er 686 meter. Kraftverket med høgast snittproduksjon er Ylja kraftverk (i drift frå 1973).

Samferdsel

E16 (hovudvegen Oslo–Bergen, over Lærdal) går på sørsida av Vangsmjøse og over Filefjell. Ved Tyinkrysset tar fylkesveg 53 av til Årdal; frå denne fører fylkesveg 252 frå sørenden av Tyin til Eidsbugarden (sommarveg). På nordsida av Vangsmjøse går fylkesveg 293. Elles er det nesten berre setervegar i Vang.

Administrativ inndeling og offentlege institusjonar

Vang høyrer til Innlandet politidistrikt, Valdres tingrett og Eidsivating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Valdresrådet saman med Etnedal, Nord-Aurdal, Sør-Aurdal, Vestre Slidre og Øystre Slidre.

Vang kommune svarer til dei fire sokna Heensåsen, Høre, Vang og Øye i Valdres prosti (Hamar bispedømme) i Den norske kyrkja.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Vang til Valdres fogderi i Kristians amt.

Delområde og grunnkrinsar i Vang

For statistiske formål er Vang kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 17 grunnkrinsar: Ryfoss, Søndre Høre, Nordre Høre, Øylo, Heen/Lien, Vennis, Ole/Fleinsendin, Søndre Vang, Nordre Vang, Helin/Smådalen, Nedre Dalen, Øvre Dalen, Steinbusjøen, Kyrkjestølen, Tyin, Bygdin og Eidsbugarden.

Historikk og kultur

Det er to stavkyrkjer i Vang (Øye og Høre); ei tredje, Vang stavkyrkje, vart flytt frå Vang til Karpacz i nåverande Polen i 1841 og ført opp att der i 1844.

Nystøgo på Filefjell er nemnt alt i 1627. Ho har sikkert hatt overnattingstilbod også tidlegare. Nystøgo var statleg fjellstue frå 1790-åra da Kongevegen over fjellet til Lærdal vart bygd.

Nokre kilometer lengre vest ligg St. Thomas-kyrkja frå 1971, bygd på same plassen som stavkyrkja frå mellomalderen, som vart rive i 1807. Kyrkja var vigd til erkebiskopen av Canterbury, Thomas Beckett, som vart drepen i 1170 og seinare erklært som helgen.

Kommunevåpenet

Sigvat på Leirhol, våpenskjold
Av /Riksarkivet.
Lisens: Gjengitt med tillatelse

Kommunevåpenet (godkjent i 1987) har tre skråstilte gull sverd omgitt av ein gull liljebord mot ein blå bakgrunn; våpenet stammar frå 1309 og skal ha vore brukt av herr Sigvat på Leirhol.

Namnet kjem av norrønt Vangr, ‘grasgrodd slette’, opphavleg namnet på prestegarden.

Eksterne lenker

Litteratur

  • Ey, Tore: Vang og Slire : Ei nokre or um garadn der og følket, som har but på dei, i dei siste tvo hundre år før 1865. Kristiania, 1916. Les boka.
  • Frøholm, Anders: Gardar og slekter i Vang, 1985–91, 3 bind, isbn 82-990166-5-7. Les bøkene.
  • Valdres bygdebok, 1954-, 8 bind. Les bøkene.

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg