Plassering i Oppland fylke.

KF-bok. Begrenset gjenbruk

Vang, kommune i Oppland fylke, omfattar Begnavassdraget øvst i Valdres med fjelltraktene på begge sider, grensar til Sogn og Fjordane fylke (Filefjell) i vest og Hemsedal i sør, og omfattar søndre delen av Jotunheimen med Bygdin og Tyin i nord.

Geologisk høyrer det meste av Vang til Jotunheimens skyvedekke, med grunnfjell og fyllitt i enkelte dalføre. Vang er ei typisk fjellbygd, nesten 90 % av arealet ligg høgare enn 900 moh. Høgast er fjella nord for Bygdin, med Urdanostinden (2157 moh.), Langedalstinden (2206 moh.) og Vestre Kalvehøgde (sjå Kalvehøgdene, 2208 moh.) på grensa mot Luster/Årdal, Lom og Vågå.

Busettinga ligg langs Begna og Vangsmjøse. Kommunen har ingen tettstader. Ved sørenden av Vangsmjøse ligg administrasjonssenteret Vang (Grindaheim). Folketalet minka noko i 1990-åra og på begynnelsen av 2000-tallet, men har lege stabilt i siste tiårsperioden (2007-2016).

Vang er ein utprega jordbrukskommune. Gjennomsnittleg bruksstorleik er den minste blant fylkets kommunar, og hovudvekta er lagt på grasproduksjon som fôr til stor- og småfe. I Ryfoss på grensa til Vestre Slidre er det noko industri, blant anna sagbruk og betongvarefabrikk og eit mindre butikksenter.

Turismen er viktig for kommunen; fleire høgfjellshotell og andre turistanlegg ved Bygdin og Tyin og langs hovuddalane; eit mindre alpinanlegg ved Tyinkrysset på austsida av Filefjell, for øvrig mange mindre anlegg elles i kommunen.

Vang er ein relativt liten kraftkommune, med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 236 gigawattimar (GWh) per 2016. Det er fire kraftverk i kommunen, største fallhøgda er 686 meter. Kraftverket med høgast snittproduksjon er Ylja kraftverk (i drift frå 1973).

E 16 (hovudvegen Oslo–Bergen, over Lærdal) går på sørsida av Vangsmjøse og over Filefjell. Ved Tyinkrysset tar Fv. 53 av til Årdal; frå denne fører Fv. 252 frå sørenden av Tyin til Eidsbugarden (sommarveg). På nordsida av Vangsmjøse går Fv. 293. Elles er det nesten berre setervegar i Vang.

Vang høyrer til Innlandet politidistrikt, Valdres tingrett og Eidsivating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Valdresrådet saman med Etnedal, Nord-Aurdal, Sør-Aurdal, Vestre Slidre og Øystre Slidre.

Vang kommune svarer til dei fire sokna Heensåsen, Høre, Vang og Øye i Valdres prosti (Hamar bispedømme) i Den norske kyrkja.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Vang til Valdres fogderi i Kristians amt.

For statistiske formål er Vang kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 17 grunnkrinsar: Ryfoss, Søndre Høre, Nordre Høre, Øylo, Heen/Lien, Vennis, Ole/Fleinsendin, Søndre Vang, Nordre Vang, Helin/Smådalen, Nedre Dalen, Øvre Dalen, Steinbusjøen, Kyrkjestølen, Tyin, Bygdin og Eidsbugarden.

Det er to stavkyrkjer i Vang (Øye og Høre); ei tredje, Vang stavkyrkje,  vart flytt frå Vang til Karpacz i nåverande Polen i 1841 og ført opp att der i 1844. Nystuen på Filefjell er nemnt alt i 1627. Ho har sikkert hatt overnattingstilbod også tidlegare. Statleg fjellstue frå 1790-åra da Kongevegen over fjellet til Lærdal vart bygd. Nokre kilometer lengre vest ligg St. Thomas-kyrkja frå 1971, bygd på same plassen som stavkyrkja frå mellomalderen som vart rive i 1807. Namnet skuldast at kyrkja vart vigd til erkebiskopen av Canterbury, Thomas Beckett, som vart drepen i 1170 og seinare erklært som helgen.

Kommunevåpenet (godkjent 1987) har tre skråstilte gull sverd omgitt av ein gull liljebord mot ein blå bakgrunn; våpenet stammar frå 1309 og skal ha vore brukt av herr Sigvat på Leirhol.

Namnet kjem av norrønt Vangr, 'grasgrodd slette', opphavleg namnet på prestegarden.

  • Ey, Tore: Vang og Slire : Ei nokre or um garadn der og følket, som har but på dei, i dei siste tvo hundre år før 1865. Kristiania, 1916. Les boka.
  • Frøholm, Anders: Gardar og slekter i Vang, 1985–91, 3 b., isbn 82-990166-5-7. Les bøkene.
  • Valdres bygdebok, 1954-, 8 b. Les bøkene.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål om artikkelen? Skriv her, så får du svar fra fagansvarlig eller redaktør.

Du må være logget inn for å kommentere.