Vang, kommune i Oppland fylke, omfattar Begnavassdraget øvst i Valdres med fjelltraktene på begge sider, grensar til Sogn og Fjordane fylke (Filefjell) i vest og Hemsedal i sør, og omfattar søndre delen av Jotunheimen med Bygdin og Tyin i nord.

Geologisk høyrer det meste av Vang til Jotunheimens skyvedekke, med grunnfjell og fyllitt i enkelte dalføre. Vang er ei typisk fjellbygd, nesten 90 % av arealet ligg høgare enn 900 moh. Høgast er fjella nord for Bygdin, med Urdanostinden (2157 moh.), Langedalstinden (2206 moh.) og Vestre Kalvehøgde (sjå Kalvehøgdene, 2208 moh.) på grensa mot Luster/Årdal, Lom og Vågå.

Busettinga ligg langs Begna og Vangsmjøse. Kommunen har ingen tettstader. Ved sørenden av Vangsmjøse ligg administrasjonssenteret Vang (Grindaheim). Folketalet minka noko i 1990-åra og på begynnelsen av 2000-tallet, men har lege stabilt i siste tiårsperioden (2007-2016).

Vang er ein utprega jordbrukskommune. Gjennomsnittleg bruksstorleik er den minste blant fylkets kommunar, og hovudvekta er lagt på grasproduksjon som fôr til stor- og småfe. I Ryfoss på grensa til Vestre Slidre er det noko industri, blant anna sagbruk og betongvarefabrikk og eit mindre butikksenter.

Turismen er viktig for kommunen; fleire høgfjellshotell og andre turistanlegg ved Bygdin og Tyin og langs hovuddalane; eit mindre alpinanlegg ved Tyinkrysset på austsida av Filefjell, for øvrig mange mindre anlegg elles i kommunen.

Vang er ein relativt liten kraftkommune, med ein gjennomsnittleg årsproduksjon på 236 gigawattimar (GWh) per 2016. Det er fire kraftverk i kommunen, største fallhøgda er 686 meter. Kraftverket med høgast snittproduksjon er Ylja kraftverk (i drift frå 1973).

E 16 (hovudvegen Oslo–Bergen, over Lærdal) går på sørsida av Vangsmjøse og over Filefjell. Ved Tyinkrysset tar Fv. 53 av til Årdal; frå denne fører Fv. 252 frå sørenden av Tyin til Eidsbugarden (sommarveg). På nordsida av Vangsmjøse går Fv. 293. Elles er det nesten berre setervegar i Vang.

Vang høyrer til Innlandet politidistrikt, Valdres tingrett og Eidsivating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Valdresrådet saman med Etnedal, Nord-Aurdal, Sør-Aurdal, Vestre Slidre og Øystre Slidre.

Vang kommune svarer til dei fire sokna Heensåsen, Høre, Vang og Øye i Valdres prosti (Hamar bispedømme) i Den norske kyrkja.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Vang til Valdres fogderi i Kristians amt.

For statistiske formål er Vang kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 17 grunnkrinsar: Ryfoss, Søndre Høre, Nordre Høre, Øylo, Heen/Lien, Vennis, Ole/Fleinsendin, Søndre Vang, Nordre Vang, Helin/Smådalen, Nedre Dalen, Øvre Dalen, Steinbusjøen, Kyrkjestølen, Tyin, Bygdin og Eidsbugarden.

Det er to stavkyrkjer i Vang (Øye og Høre); ei tredje, Vang stavkyrkje,  vart flytt frå Vang til Karpacz i nåverande Polen i 1841 og ført opp att der i 1844. Nystuen på Filefjell er nemnt alt i 1627. Ho har sikkert hatt overnattingstilbod også tidlegare. Statleg fjellstue frå 1790-åra da Kongevegen over fjellet til Lærdal vart bygd. Nokre kilometer lengre vest ligg St. Thomas-kyrkja frå 1971, bygd på same plassen som stavkyrkja frå mellomalderen som vart rive i 1807. Namnet skuldast at kyrkja vart vigd til erkebiskopen av Canterbury, Thomas Beckett, som vart drepen i 1170 og seinare erklært som helgen.

Kommunevåpenet (godkjent 1987) har tre skråstilte gull sverd omgitt av ein gull liljebord mot ein blå bakgrunn; våpenet stammar frå 1309 og skal ha vore brukt av herr Sigvat på Leirhol.

Namnet kjem av norrønt Vangr, 'grasgrodd slette', opphavleg namnet på prestegarden.

  • Ey, Tore: Vang og Slire : Ei nokre or um garadn der og følket, som har but på dei, i dei siste tvo hundre år før 1865. Kristiania, 1916. Les boka.
  • Frøholm, Anders: Gardar og slekter i Vang, 1985–91, 3 b., isbn 82-990166-5-7. Les bøkene.
  • Valdres bygdebok, 1954-, 8 b. Les bøkene.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål om eller kommentarer til artikkelen?

Kommentaren din vil bli publisert under artikkelen, og fagansvarlig eller redaktør vil svare når de har mulighet.

Du må være logget inn for å kommentere.