Johannes Lavik (1856–1929)

Faktaboks

Johannes Lavik
Født
1. februar 1856, Eksingedalen i Vaksdal kommune, Vestland
Død
14. februar 1929, Bergen, Vestland
Johannes Lavik

Artikkelstart

Johannes Lavik var lærar, journalist, avisredaktør og målmann. Han grunnla og var første redaktøren i Gula Tidend. Lavik spela ei sentral rolle i målrørsla i oppbyggingsfasen, både regionalt og nasjonalt.

Bakgrunn

Johannes Lavik var fødd i Eksingedalen i Vaksdal. Etter å ha teke examen artium utvandra han i 1878 til USA, der han vart lærar på presteseminaret Augsburg i Minneapolis. Ei tid studerte han gresk og historie ved University of Minnesota, før han drog tilbake til Noreg i 1882.

Han heldt fram med å studere språkfag ved Universitetet i Kristiania, og i studietida skreiv han i dei nynorske avisene Fedraheimen og Vestlandsposten. I 1886 vart han cand. mag. Lavik var far til Herbrand Lavik.

Studentfabrikken

I 1888–1890 dreiv han saman med Paal Bergh ein privat høgskule på Voss, den såkalla Studentfabrikken. Studentfabrikken hadde der same føremålet som den meir kjende Heltbergs studentfabrikk i Kristiania på den tida, nemleg å gjera studentane i stand til å ta examen artium på kortare tid enn det som elles var vanleg på gymnasa.

Journalist og redaktør

I 1890 kom Lavik inn i avismiljøet i Bergen, først som medredaktør for Firda (Bergensutgåva) 1890–1893, deretter som redaksjonssekretær i Bergens Tidende 1894–1904. I 1904 skipa Lavik Gula Tidend, som han redigerte fram til 1919. Han slutta då som redaktør etter å ha brote med Venstre på grunn av bondepolitikken til partiet, men heldt fram som utanrikskorrespondent og -redaktør til 1921. Seinare redigerte han Bondebladet (1921–1928) og tidsskriftet Norrøna (1928–1929).

Målreising

Lavik var ein sentral figur i fleire av dei store målorganisasjonane. I 1896 var han med på å atterreise Vestmannalaget, og i 1904 var han med på å skipe Vestlandske Mållag, der han var leiar i 1912–1919. Han fremja det formelle forslaget om å skipe Noregs Mållag i 1906, og han var styremedlem der i 1906–1909, dei to første åra som nestformann.

Målsak, bondesak og norsk sjølvråderett var dei store sakene som Lavik engasjerte seg for. Fram mot unionsoppløysinga i 1905 gjekk han inn for ei kompromisslaus sjølvstendelinje, og han var kritisk til forliket i Karlstad. Seinare gjekk han sterkt inn for norsk overhøgd over både Svalbard og Grønland.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg