Fitjar

Faktaboks

Landareal
134 km²
Innbyggertall
3 201
Administrasjonssenter
Fitjar
Fylke
Vestland (fra 01.01.2020, tidligere Hordaland)
Innbyggernavn
fitjabu
Målform
nynorsk
Kommunenummer
4615 (fra 01.01.2020, tidligere 1222)
Høyeste fjell
Mehammarsåta (680 moh.)

Kommunevåpen

Av /Store norske leksikon ※.

Fitjar. Administrasjonssenteret sett fra nord. Bildet er hentet fra papirleksikonet Store norske leksikon, utgitt 2005-2007.

Av /NTB Scanpix ※.

Plassering

.
Lisens: Begrenset gjenbruk
Fitjar sentrum
.
Lisens: Begrenset gjenbruk

Artikkelstart

Fitjar er ein kommune i Vestland fylke, nordvest i Sunnhordland. Kommunen ligg på rundt 350 øyar, holmar og skjer på sørsida av Selbjørnsfjorden som går inn frå havet nord for Bømlo og Stord. Mesteparten (114 kvadratkilometer) av Fitjar kommune ligg på den nordvestlege delen av øya Stord.

Fitjar vart oppretta som kommune i 1863 ved utskiljing frå Stord. I 1868 ble eit mindre område i sør med 10 personar overført fra dåverande Moster kommune. Kommunen hadde så uendra grenser fram til 1964 då områda som høyrde til Fitjar nord for Selbjørnsfjorden (søndre delen av øyane Selbjørn og Huftarøy) vart overførte til Austevoll kommune.

Siste grenseregulering hadde Fitjar i 1995 då øyane vest for Stokksund (Agøy eller Aga, Agasystra med fleire i vest og Vikøya og Gisøya med fleire i nordvest, i alt cirka 16 kvadratkilometer med 225 innbyggjarar vart overførte til Bømlo kommune.

Fitjar grensar etter dette til Stord i søraust og elles i sjøen mot Austevoll i nord, Tysnes i aust og Bømlo i vest.

Natur

Berggrunnen i heile kommunen høyrer til den kaledonske fjellkjeda, mest gabbro lengst nord på øya Stord, grønnstein sør for administrasjonssenteret Fitjar (Fitjarsjøen) og granitt i dei vestre delane av øya Stord og på øyane i vest. Områda på Stord er dei mest berglendte i Fitjar og når også høgast (680 meter over havet) i den vestre utløparen av Mehammarsåta (749 meter over havet), det høgste fjellet i Stord kommune. Det er eit ope lågland rundt tettstaden Fitjar. Øyane i vest er låge, og farvatnet mellom dei ureint.

Busetnad og folketal

Fitjar er den minste av kommunane i Sunnhordland etter areal og den nest minste etter folketall med 5,3 prosent av folketalet i dette området (2020).

Om lag 55 prosent av innbyggjarane bur i den einaste tettstaden i kommunen, administrasjonssenteret Fitjar (1751 innbyggjarar 2019) nordvest på øya Stord. Busetnaden elles finn ein for det meste langs vestsida av Stord.

Folketalet i Fitjar auka med gjennomsnittleg 0,8 prosent årleg i perioden 2010–2020 mot 0,5 prosent i heile Sunnhordland og 0,9 prosent i Vestland fylke.

Næringsliv

Utanom offentleg administrasjon er byggje- og anleggsverksemd, kraft- og vassforsyning/renovasjon viktigaste næringar i Fitjar med 16 prosent av arbeidsplassane (2019), 29 prosent inkludert industri og bergverk. Dominerande industribransje er verkstadsindustrien med 92 prosent av dei sysselsette i industrien (2019), det aller meste i bransjane maskinindustri og skipsbygging. For øvrig har kjemisk industri fire prosent av industrisysselsetjinga. Store arbeidsplassar er Fitjar Mekaniske Verksted AS (skipsbygging), Engevik & Tislevoll (byggentreprenør) og Wärtsilä Ship Design Norway AS.

Frå 2012 og framover et det blitt sett i drift 55 vindturbinar i Midtfjellet Vindpark på Fitjarfjellet. Vindparken har ein samla installert effekt på 150 MW og ein gjennomsnittleg årleg produksjon på 434 GWh. Midtfjellet Vindpark produserer etter dette 63 prosent av den samla vindkraften i Vestland fylke. Det er svært lite vasskraftproduksjon i Fitjar; per 2019 er utbygd fire kraftverk med ein samla gjennomsnittleg årsproduksjon på 8 GWh.

Primærnæringane har også mykje å seia for Fitjar med snautt åtte prosent av arbeidsplassane i kommunen (2019). Jordbruket er dominert av storfe- og sauehald. Fitjar ligg som nummer tre i Sunnhordland etter Bømlo og Kvinnherad når det gjeld ilandført kvantum fisk etter verdi. Det blir drive noko fiskeoppdrett i Fitjar, blant anna i Engesundet nordvest i kommunen.

Turisttrafikken i kommunen er i vekst, og det er etablert mange hytteområde. Særleg må nemnast hyttefeltet Kråko på ei halvøy sørvest for kommunesenteret. Fitjar Fjordhotell ligg i tettstaden.

Av dei busette yrkestakarane i Fitjar har 44 prosent arbeidsstad utanfor kommunen (2019), av desse 32 prosent i Stord, fire prosent i Bergen, og til saman tre prosent både i dei andre kommunane i Sunnhordland/Austevoll og i Haugesund/Karmøy/Tysvær/Vindafjord.

Samferdsle

E39 på austsida og Fylkesveg 545 på vestsida av Stord fører til trafikknutepunktet Leirvik søraust på øya. Herifrå går det snøggbåt til Austevoll, Flesland og Bergen og til det øvrige Sunnhordland. Ferjestaden Sandvikvåg har bilferjesamband med Husavik i Austevoll kommune og med Halhjem i Bjørnafjorden på Bergenshalvøya (E39). Hovudtyngda av trafikken mellom Bergen og Stavanger via Sunnhordland og Haugesund går over Sandvikvåg.

Det går ekspressbussrute (Kystbussen) mellom Bergen og Stavanger. Trekantsambandet, som er ein del av kyststamvegen E39 mellom Kristiansand og Trondheim, gjev fastlandssamband sørover til Haugesundshalvøya for kommunane Bømlo, Stord og Fitjar.

Administrativ inndeling og offentlege institusjonar

Fitjar høyrer til Sør-Vest politidistrikt, Haugaland og Sunnhordland tingrett og Gulating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Samarbeidsrådet for Sunnhordland saman med Austevoll, Bømlo, Etne, Kvinnherad, Stord, Sveio og Tysnes.

Fitjar kommune svarar til soknet Fitjar i Sunnhordland prosti (Bjørgvin bispedømme) i Den norske kirke.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Fitjar til Søndhordland fogderi i Søndre Bergenhus amt.

Delområder og grunnkretser i Fitjar

For statistiske føremål er Fitjar kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 15 grunnkrinsar: Brandasund, Haslevik, Engesund, Osternes, Hageberg, Fitjar 1, Fitjar 2, Fitjar 3, Fitjar 4, Fitjar 5, Fitjar 6, Fitjar 7, Tislevoll 1, Tislevoll 2 og Sælevik.

Historikk og kultur

Minnestøtta av Håkon den Gode ved avdukinga i 1961.
.
Lisens: Begrenset gjenbruk

Gravrøysa Rimsvarden er truleg frå bronsealderen. Fitjar er nemnd i Snorres kongesoger. Etter at Harald Hårfagre hadde samla Noreg til eitt rike i Hafrsfjord, vart stormannsgarden Fitjar kongsgard. Garden var krongods til han vart seld i 1665. Sonen til Harald, Håkon den gode, fekk banesåret sitt i kamp mot Eirikssønene her i 961. Fitjar kyrkje er ei langkyrkje i tre, bygd 1867. Framfor kyrkja står Anne Grimdalen si minnestøtte av Håkon den gode, avduka 1961.

Namn og kommunevåpen

Fitjar har ikkje eit godkjent kommunevåpen, det blir av Riksarkivet nemnd som kommunemerke. Motivet blei utforma av den lokale kunstnaren Magnus Hardeland i slutten av 1940-åra og teke i bruk noko seinare. Det syner ein gullhjelm mot ein blå bakgrunn. Ifølgje Snorre bar Håkon den gode ein forgylt hjelm i slaget på Fitjar i 961.

Namnet er fleirtal av norrønt fit, ‘frodig grasmark’, særleg ved vatn.

Les mer i Store norske leksikon

Eksterne lenkjer

Kommentarer

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg