Kommunevåpen

. begrenset

Plassering

KF-bok. begrenset

Fitjar sentrum

Fitjar kommune. begrenset

Fitjar, kommune i Hordaland fylke, nordvest i Sunnhordland, ligg på ca. 350 øyer, holmar og skjer på sørsida av Selbjørnsfjorden, som går inn frå havet nord for Bømlo og Stord. Mesteparten (114 km2) av Fitjar ligg på den nordvestlege delen av øya Stord.

Fitjar vart oppretta som kommune i 1863 ved utskilling frå Stord. I 1868 ble eit mindre område med 10 personar overført fra dåverande Moster kommune. Kommunen hadde så uendra grenser fram til 1964 då områda til Fitjar nord for Selbjørnsfjorden (øyane Selbjørn og Huftarøy) vart overførte til Austevoll kommune. Siste grenseregulering hadde Fitjar i 1995 då øyane vest for Stokksundet (Aga, Agasøster m.fl. i vest og Vikøya og Gisøya i nordvest, qi alt ca. 16 km2) vart overførte til Bømlo kommune.

Fitjar grensar til Stord i sør og elles i sjøen mot Austevoll i nord, Tysnes i aust og Bømlo i vest.

Natur

Berggrunnen i heile kommunen høyrer til den kaledonske fjellkjeden, mest gabbro lengst nord på øya Stord, grønnstein sør for administrasjonssenteret Fitjar og og granitt i dei vestre delane av øya Stord og på øyane i vest. Områda på Stord er dei mest berglendte i Fitjar og når også høgast (676 moh.) i den vestre utløparen av Mehammarsåta (749 moh.), det høgste fjellet i Stord kommune. Det er eit ope lågland rundt administrasjonssenteret Fitjar. Øyane i vest er låge og farvatnet mellom dei ureint.

Busetnad og befolkning

Fitjar er den minste av kommunane i Sunnhordland etter areal og den nest minste etter folketall med 5,1 prosent av områdets folketal (2014).

Om lag 49 prosent av kommunen sine innbyggjarar bur i kommunen sin einaste tettstad, administrasjonssenteret Fitjar (1472 innb. 2013) nordvest på øya Stord. Busetnaden elles finst for det meste langs vestkysten av Stord.

Befolkningen i Fitjar auka med gjennomsnittleg 0,3 prosent årleg i perioden 2004-14 mot 0,7 prosent i heile Sunnhordland og 1,3 prosent i Hordaland fylke.

Kommunen har mange hytteområde. Særleg merkast hyttefeltet Kråko på ei halvøy sørvest for kommunesenteret.

Næringsliv

Utanom offentleg administrasjon er byggje- og anleggsverksemd viktigaste næring i Fitjar med 18 prosent av arbeidsplassane (2012), 32 prosent inkludert industri og bergverk. Viktigaste industribransje er verkstadsindustrien som har 60 prosent av dei sysselsette i industrien (2012), hovudsakeleg maskinindustri og bygging av skip og boreplattformer, likeeins trevareindustri med 34 prosent. Store arbeidsplassar er Fitjar mekaniske verksted (skipsbygging), Engevik & Tislevoll (byggentreprenør), Wärtsilä Ship Design (skipsdesign) og J. Fjeldtvedt (produksjon av dører og vindaugo).

Frå 2013 har Midtfjellet Vindkraft hatt 44 vindmøller i drift på Fitjarfjellet; samla årsproduksjon i denne vindmølleparken er 350 GWh. Det er svært lite vasskraftproduksjon i Fitjar. Den gjennomsnittlege årsproduksjonen i kommunen er på 8 gigawattimar (GWh) per 2016. Det er fire kraftverk i kommunen.

Primærnæringane har også mykje å seia for sysselsetjinga i Fitjar med 7 prosent av dei sysselsette i kommunen i 2012. Jordbruket vert dominert av storfe- og sauehald. Fitjar ligg som nr. 3 i Sunnhordland etter Bømlo og Kvinnherad når det gjeld ilandført kvantum fisk etter verdi. Fiskeoppdrett blant anna i Engesundet vest i kommunen.

Fitjar har mange utpendlarar, i 2012 42 prosent av dei busette arbeidstakarane i kommunen, av dette 28 prosent til Stord aleine.

Samferdsel

E 39 på austsida og Fv. 545 på vestsida av Stord fører til trafikknutepunktet Leirvik søraust på øya. Herifrå går det snøggbåt til Austevoll, Flesland og Bergen og til det øvrige Sunnhordland. Ferjestaden Sandvikvåg i Fitjar har bilferjesamband med Husavik i Austevoll kommune og på E 39 med Os på Bergenshalvøya (Sandvikvåg–Halhjem). Hovudtyngda av trafikken mellom Bergen, Sunnhordland, Haugesund og Stavanger går over Sandvikvåg. Det gjer også to ekspressbussruter mellom Bergen og Stavanger. Trekantsambandet, som er ein del av kyststamvegen E 39 mellom Kristiansand og Trondheim, gjev fastlandssamband sørover til Haugesunds-halvøya for Bømlo, Stord og Fitjar kommunar.

Administrativ inndeling og offentlige institusjoner

Fitjar høyrer til Sør-Vest politidistrikt, Sunnhordland tingrett og Gulating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Samarbeidsrådet for Sunnhordland saman med AustevollBømloEtneKvinnheradStordSveio og Tysnes.

Fitjar kommune svarar til soknet Fitjar i Sunnhordland prosti (Bjørgvin bispedømme) i Den norske kirke.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Fitjar til Søndhordland fogderi i Søndre Bergenhus amt.

Delområder og grunnkretser i Fitjar

For statistiske føremål er Fitjar kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 15 grunnkrinsar: Brandasund, Haslevik, Engesund, Osternes, Hageberg, Fitjar 1, Fitjar 2, Fitjar 3, Fitjar 4, Fitjar 5, Fitjar 6, Fitjar 7, Tislevoll 1, Tislevoll 2 og Sælevik.

Historikk og kultur

Gravrøysa Rimsvarden er truleg frå bronsealderen. Fitjar er nemnd i Snorres kongesoger. Etter at Harald Hårfagre hadde samla Noreg til eitt rike i Hafrsfjord, vart stormannsgarden Fitjar kongsgard. Garden var krungods til han vart seld i 1665. Sonen Håkon den gode fekk banesåret sitt i kamp mot Eirikssønene her i 961. Fitjar kyrkje, langkyrkje i tre, bygd 1867. Framfor kyrkja står Anne Grimdalen si minnestøtte av Håkon den gode, avduka 1961.

Namn og kommunevåpen

Fitjar har ikkje eit godkjent kommunevåpen, det blir av Riksarkivet nemnd som kommunemerke. Motivet er utforma av den lokale kunstnaren Magnus Hardeland i slutten av 1940-åra, teke i bruk noko seinare) og er ein gullhjelm mot ein blå bakgrunn. Ifølgje Snorre bar Håkon den Gode ein forgylt hjelm i slaget på Fitjar i 961.

Namnet er fleirtal av norrønt fit, 'frodig grasmark', særleg ved vatn.

Anbefalt lenkje

Forfattere av denne artikkelen

Artikkelen ble sist oppdatert 05.04.2016

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Fagansvarlig for Fitjar

Geir Thorsnæs

Fagansvarlig har ansvar for å:

  • Vurdere endringsforslag fra leserne
  • Svare på spørsmål i kommentarfeltet
  • Skrive nye artikler
  • Forvalte og oppdatere gamle artikler

Vil du bli fagansvarlig?

Kommentarer

Har du spørsmål til artikkelen? Skriv her, så får du svar fra fagansvarlig eller redaktør.

Du må være logget inn for å kommentere.