Kommunevåpen

. Begrenset gjenbruk

Plassering

KF-bok. Begrenset gjenbruk

Fitjar sentrum

Fitjar kommune. Begrenset gjenbruk

Fitjar, kommune i Hordaland fylke, nordvest i Sunnhordland, ligg på ca. 350 øyar, holmar og skjer på sørsida av Selbjørnsfjorden, som går inn frå havet nord for Bømlo og Stord. Mesteparten (114 km2) av Fitjar ligg på den nordvestlege delen av øya Stord.

Fitjar vart oppretta som kommune i 1863 ved utskiljing frå Stord. I 1868 ble eit mindre område i sør med 10 personar overført fra dåverande Moster kommune. Kommunen hadde så uendra grenser fram til 1964 då områda som høyrde til Fitjar nord for Selbjørnsfjorden (søndre delen av øyane Selbjørn og Huftarøy) vart overførde til Austevoll kommune. Siste grenseregulering hadde Fitjar i 1995 då øyane vest for Stokksund (Agøy eller Aga, Agasystra m. fl. i vest og Vikøya og Gisøya m. fl. i nordvest, i alt ca. 16 km2) vart overførde til Bømlo kommune.

Fitjar grensar til Stord i sør og elles i sjøen mot Austevoll i nord, Tysnes i aust og Bømlo i vest.

Berggrunnen i heile kommunen høyrer til den kaledonske fjellkjeda, mest gabbro lengst nord på øya Stord, grønnstein sør for administrasjonssenteret Fitjar (Fitjarsjøen) og og granitt i dei vestre delane av øya Stord og på øyane i vest. Områda på Stord er dei mest berglendte i Fitjar og når også høgast (680 moh.) i den vestre utløparen av Mehammarsåta (749 moh.), det høgste fjellet i Stord kommune. Det er eit ope lågland rundt tettstaden Fitjar. Øyane i vest er låge, og farvatnet mellom dei ureint.

Fitjar er den minste av kommunane i Sunnhordland etter areal og den nest minste etter folketall med 5,3 prosent av folketalet i området (2017).

Om lag 53 prosent av innbyggjarane bur i den einaste tettstaden i kommunen, administrasjonssenteret Fitjar (1652 innbyggjarar 2016) nordvest på øya Stord. Busetnaden elles finn ein for det meste langs vestsida av Stord.

Folketalet i Fitjar auka med gjennomsnittleg 1,0 prosent årleg i perioden 2007–17 mot 0,8 prosent i heile Sunnhordland og 1,3 prosent i Hordaland fylke.

Utanom offentleg administrasjon er byggje- og anleggsverksemd viktigaste næring i Fitjar med 17 prosent av arbeidsplassane (2015), 29 prosent inkludert industri og bergverk. Dominerande industribransje er verkstadsindustrien med 92 prosent av dei sysselsette i industrien (2015) fordelt på maskinindustri, metallvareindustri og bygging av skip. For øvrig har trevareindustrien fire prosent av industrisysselsetjinga. Store arbeidsplassar er Fitjar mekaniske verksted (skipsbygging), Engevik & Tislevoll (byggentreprenør), Wärtsilä Ship Design (skipsdesign) og Mestervindu (produksjon av dører og vindaugo).

Frå 2013 har Midtfjellet Vindkraft hatt 44 vindmøller i drift på Fitjarfjellet. I 2017 vert det installert ytterlegare 11 vindturbinar, som vil vera i drift frå 2018; samla årsproduksjon i denne vindmølleparken etter utvidinga blir 422,5 gigawattimar (GWh) mot 350 GWh i 2017. Det er svært lite vasskraftproduksjon i Fitjar; per 2016 er utbygd fire kraftverk med ein samla gjennomsnittleg årsproduksjon på 8 GWh.

Primærnæringane har også mykje å seia for Fitjar med vel fem prosent av arbeidsplassane i kommunen 2015. Jordbruket er dominert av storfe- og sauehald. Fitjar ligg som nr. tre i Sunnhordland etter Bømlo og Kvinnherad når det gjeld ilandført kvantum fisk etter verdi. Noko fiskeoppdrett, blant anna i Engesundet vest i kommunen.

Turisttrafikken i kommunen er i vekst, og det er etablert mange hytteområde. Særleg merkast hyttefeltet Kråko på ei halvøy sørvest for kommunesenteret. Fitjar Fjordhotell ligg i tettstaden.

Av dei busette yrkestakarane i Fitjar har 43 prosent arbeidstad utanfor kommunen (2015), av desse 29 prosent i Stord, to prosent i dei andre kommunane i Sunnhordland til saman og to prosent også i Bergen.

E 39 på austsida og Fv. 545 på vestsida av Stord fører til trafikknutepunktet Leirvik søraust på øya. Herifrå går det snøggbåt til Austevoll, Flesland og Bergen og til det øvrige Sunnhordland. Ferjestaden Sandvikvåg  har bilferjesamband med Husavik i Austevoll kommune og med Halhjem i Os (E 39) på Bergenshalvøya. Hovudtyngda av trafikken mellom Bergen, Sunnhordland, Haugesund og Stavanger går over Sandvikvåg. Det går også ekspressbussrute (Kystbussen) mellom Bergen og Stavanger. Trekantsambandet, som er ein del av kyststamvegen E 39 mellom Kristiansand og Trondheim, gjev fastlandssamband sørover til Haugesunds-halvøya for Bømlo, Stord og Fitjar kommunar.

Fitjar høyrer til Sør-Vest politidistrikt, Sunnhordland tingrett og Gulating lagmannsrett.

Kommunen er med i regionrådet Samarbeidsrådet for Sunnhordland saman med AustevollBømloEtneKvinnheradStordSveio og Tysnes.

Fitjar kommune svarar til soknet Fitjar i Sunnhordland prosti (Bjørgvin bispedømme) i Den norske kirke.

Mot slutten av 1800-tallet høyrde Fitjar til Søndhordland fogderi i Søndre Bergenhus amt.

For statistiske føremål er Fitjar kommune (per 2016) inndelt i eitt delområde med til saman 15 grunnkrinsar: Brandasund, Haslevik, Engesund, Osternes, Hageberg, Fitjar 1, Fitjar 2, Fitjar 3, Fitjar 4, Fitjar 5, Fitjar 6, Fitjar 7, Tislevoll 1, Tislevoll 2 og Sælevik.

Gravrøysa Rimsvarden er truleg frå bronsealderen. Fitjar er nemnd i Snorres kongesoger. Etter at Harald Hårfagre hadde samla Noreg til eitt rike i Hafrsfjord, vart stormannsgarden Fitjar kongsgard. Garden var krongods til han vart seld i 1665. Sonen Håkon den gode fekk banesåret sitt i kamp mot Eirikssønene her i 961. Fitjar kyrkje, langkyrkje i tre, bygd 1867. Framfor kyrkja står Anne Grimdalen si minnestøtte av Håkon den gode, avduka 1961.

Kommunevåpen. Fitjar har ikkje eit godkjent kommunevåpen, det blir av Riksarkivet nemnd som kommunemerke. Motivet blei utforma av den lokale kunstnaren Magnus Hardeland i slutten av 1940-åra og teke i bruk noko seinare. Det syner ein gullhjelm mot ein blå bakgrunn. Ifølgje Snorre bar Håkon den gode ein forgylt hjelm i slaget på Fitjar i 961.

Namnet er fleirtal av norrønt fit, 'frodig grasmark', særleg ved vatn.

Foreslå endringer i tekst

Foreslå bilder til artikkelen

Kommentarer

Har du spørsmål om artikkelen? Skriv her, så får du svar fra fagansvarlig eller redaktør.

Du må være logget inn for å kommentere.